Sầu riêng nhiễm cadimi: đất và phân bón cũng là một phần của bài toán

Vì sao sầu riêng nhiễm cadimi, vai trò của độ pH đất và cách chọn phân bón phù hợp để giảm rủi ro kim loại nặng cho vườn sầu riêng xuất khẩu.

Từ năm 2023 đến nay, nhiều lô sầu riêng Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc, thị trường chiếm hơn 90% giá trị xuất khẩu sầu riêng của cả nước, đã bị cảnh báo hoặc trả về vì dư lượng cadimi vượt ngưỡng cho phép. Đây không còn là chuyện của riêng vài lô hàng, mà đang trở thành rủi ro chung cho cả vùng trồng nếu không được xử lý từ gốc.

Cadimi đến từ đâu

Cadimi là kim loại nặng có sẵn trong tự nhiên, thường đi kèm trong một số loại quặng photphat và quặng kẽm. Nó có thể có sẵn trong đất ở những vùng gần khu khai khoáng, theo nguồn nước tưới bị ô nhiễm, hoặc theo chính một số loại phân bón có chứa cadimi như tạp chất đi kèm. Cây sầu riêng lại có đặc điểm hấp thụ kim loại nặng qua rễ khá mạnh so với nhiều loại cây trồng khác, nên chỉ cần đất hoặc nước tưới nhiễm ở mức không quá cao, quả vẫn có thể tích lũy cadimi vượt ngưỡng.

Vì sao đất chua khiến cadimi dễ xâm nhập hơn

Trong đất chua, cadimi tồn tại ở dạng linh động hơn, dễ hòa tan trong dung dịch đất và dễ bị rễ cây hấp thu. Ngược lại, khi pH đất được nâng lên gần mức trung tính, cadimi có xu hướng bị giữ chặt lại trong đất dưới dạng khó tan hơn, hạn chế phần cây có thể hút lên. Đây là lý do nhiều khuyến cáo kỹ thuật hiện nay xem việc nâng pH đất là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm rủi ro cadimi trong trái.

Chọn phân bón cũng là một phần của giải pháp

Vì có tính kiềm, phân lân nung chảy giúp nâng pH đất theo thời gian, khác với một số loại phân có tính axit vốn có thể làm đất chua thêm nếu bón lâu năm, gián tiếp khiến cadimi trong đất dễ di động hơn. Bên cạnh đó, không phải loại phân lân nào cũng có hàm lượng kim loại nặng như nhau ngay từ nguồn quặng. Việc chọn sản phẩm được kiểm soát hàm lượng cadimi và asen thấp ngay từ khâu nguyên liệu, giống như tiêu chuẩn phân lân nung chảy Lào Cai vẫn áp dụng để đủ điều kiện xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc cho vùng chè, cam quýt, cũng là một cách giảm rủi ro đưa thêm cadimi vào đất ngay từ đầu.

Đây không phải là giải pháp duy nhất

Nâng pH đất và chọn phân bón có kiểm soát kim loại nặng chỉ là một phần trong bức tranh chung. Bà con trồng sầu riêng hướng đến xuất khẩu vẫn cần kiểm tra đất và nguồn nước tưới trước khi trồng hoặc mở rộng diện tích, hạn chế lạm dụng thuốc kích thích sinh trưởng và phân bón lá không rõ nguồn gốc, đồng thời định kỳ gửi mẫu đất và mẫu quả đi phân tích trước mỗi vụ thu hoạch để chủ động phát hiện sớm nếu có bất thường.

Vấn đề cadimi trong sầu riêng sẽ còn cần thời gian và nhiều biện pháp đồng bộ để kiểm soát triệt để. Nhưng bắt đầu từ việc hiểu đúng vai trò của đất và phân bón trong toàn bộ chuỗi đó là bước mà mỗi nhà vườn đều có thể chủ động làm ngay từ vụ tới.