Nhận biết và cải tạo đất chua, đất đồi dốc bị rửa trôi

Nhiều bà con canh tác trên đất đồi nhiều năm thấy năng suất giảm dần dù vẫn bón phân đều đặn, và thường nghĩ do giống cây già cỗi hoặc thời tiết thất thường. Trong không ít trường hợp, nguyên nhân thực sự nằm ở việc đất đã chua hóa và mất dần dinh dưỡng theo từng mùa mưa mà không được cải tạo kịp thời.

Dấu hiệu cho thấy đất đang bị chua

Cây còi cọc, chậm lớn dù đã bón phân đầy đủ theo đúng liều lượng là dấu hiệu đầu tiên cần lưu ý. Lá cây, nhất là lá non, thường vàng loang giữa các gân lá do cây khó hấp thu một số dưỡng chất dù đất không hề thiếu. Bộ rễ phát triển kém, ít rễ tơ, khiến cây dễ đổ ngã và kém chịu hạn. Rõ nhất là năng suất giảm dần qua từng năm dù chi phí phân bón bỏ ra vẫn như cũ, thậm chí tăng lên.

Vì sao đất đồi dốc dễ bị chua và rửa trôi

Mỗi mùa mưa, nước chảy trên bề mặt đất dốc cuốn theo lớp đất mặt giàu dinh dưỡng, trong đó có canxi và magie, hai chất giữ vai trò trung hòa độ chua trong đất. Khi các chất kiềm này mất dần, phần ion gây chua như nhôm và sắt sẽ chiếm ưu thế, khiến đất chua hơn theo thời gian. Việc bón phân có gốc axit trong nhiều năm, như supe lân hay đạm sunfat, cũng góp phần đẩy nhanh quá trình chua hóa nếu không có gì bù lại độ kiềm cho đất.

Cách đo pH đất đơn giản tại nhà

Cách nhanh nhất là dùng giấy quỳ hoặc máy đo pH cầm tay loại phổ thông, giá chỉ vài trăm nghìn đồng, trộn một ít đất với nước theo tỷ lệ ghi trên hướng dẫn sử dụng rồi đo trực tiếp. Đất có pH dưới 5,5 được xem là đất chua, cần cải tạo trước khi tính đến việc tăng lượng phân bón. Nếu chưa có dụng cụ, bà con có thể mang mẫu đất đến trạm khuyến nông tại địa phương để được đo và tư vấn.

Vai trò của khoáng kiềm tính trong cải tạo đất

Canxi và magie có tác dụng trung hòa bớt độ chua, giúp pH đất tăng dần qua thời gian sử dụng. Điểm khác biệt của phân lân nung chảy so với vôi bột thông thường là ngoài việc hạ chua, phân còn cung cấp thêm lân, magie và silic trong cùng một lần bón, thay vì phải bón vôi riêng rồi bón lân riêng. Cải tạo đất chua là một quá trình lâu dài, cần bón định kỳ qua nhiều vụ chứ không thể chỉ một lần là đất trở lại bình thường.

Cách cải tạo đất đồi dốc hiệu quả

Bón lân nung chảy đều đặn theo từng vụ là bước cơ bản nhất, nên ưu tiên bón vào đầu mùa mưa để khoáng kiềm kịp phát huy tác dụng trước khi có mưa lớn. Kết hợp giữ thảm thực vật hoặc trồng cây che phủ giữa các hàng cây chính sẽ hạn chế đáng kể tốc độ xói mòn đất mặt. Với cây lâu năm, việc làm bồn quanh gốc cũng giúp giữ nước và giữ phân tốt hơn, tránh để phân và nước trôi ra ngoài mỗi khi mưa lớn.

Nhận biết đúng tình trạng đất là bước đầu tiên trước khi chọn loại phân phù hợp. Bài tiếp theo sẽ so sánh trực tiếp lân nung chảy và supe lân, giúp bà con biết nên chọn loại nào cho từng loại đất mình đang canh tác.